విశ్వంభర,హైదరాబాద్ :-ప్రజల పాట అనేది కేవలం వినోదం కాదు. అది ఒక కాలపు కన్నీటి చరిత్ర. ఒక సమాజపు ఆకాంక్ష. ఒక శీషిత  ఆవేదన. ఒక ఉద్యమానికి ఆయుధం. ప్రజల జీవితాల్లోంచి పుట్టిన పాట ప్రజల గుండెల్లోకి చేరినప్పుడు అది కేవలం స్వరం కాదు.. చైతన్యంగా మారుతుంది. అలాంటి పాటను తన జీవితంగా మలుచుకుని, తన గళాన్ని ప్రజల గొంతుకగా మార్చుకుని, తన అడుగులను అణగారిన వర్గాల విముక్తి బాటలో నడిపించిన ప్రజాగాయని విమలక్క. ఆమె తన ఐదు దశాబ్దాల సుదీర్ఘ ప్రస్థానాన్ని పూర్తి చేసుకున్న సందర్భంలో ఆమెను అభినందించడం అంటే ఒక వ్యక్తిని సన్మానించడం మాత్రమే కాదు.. ప్రజా సాంస్కృతిక ఉద్యమం సాగించిన చారిత్రక ప్రయాణాన్ని గుర్తు చేసుకోవడం కూడా. ఈ సందర్భంగా ప్రజా కళా జాతర 50 గంటల పాటు జరపడం ఆహ్వానించి దగ్గర పరిణామం.

పాట పుట్టింది నేల తల్లి కోసం.. గళం వినిపించింది ప్రజల కోసం.. అడుగు పడింది విముక్తి కోసం.. పోరాటం సాగింది బహుజనుల కోసం.. ఈ నాలుగు వాక్యాలు విమలక్క ప్రస్థానానికి అద్దం పడతాయి. పల్లె మట్టి  నుంచి పుట్టిన ఆలేరు అనుభవం, అణచివేతను చూసిన కళ్లలోంచి వచ్చిన ఆవేదన, అన్యాయాన్ని ప్రశ్నించే ధైర్యం, సమానత్వాన్ని కోరుకునే తపన ఆమె పాటకు జీవం పోశాయి. అందుకే ఆమె పాట వేదిక మీద వినిపించే గానం మాత్రమే కాదు.. వేదిక దాటి ప్రజల జీవితాల్లోకి వెళ్లే ఉద్యమ స్వరం.
విమలక్కకు వచ్చిన ఈ పోరాట స్ఫూర్తి వ్యక్తిగతంగా ఒక్కరోజులో ఏర్పడినది కాదు. తండ్రి బండ్రు నర్సింలు అందించిన పోరాట వారసత్వం, కుటుంబంలో పెరిగిన సామాజిక చైతన్యం, ప్రజా ఉద్యమాలతో ఏర్పడిన అనుబంధం, అమర్ అన్న పాటల సాహిత్య వారసత్వం ఆమె గాన ప్రస్థానానికి బలమైన పునాదులయ్యాయి. విమలక్క–మిత్ర అనుబంధాన్ని వివరించే రచనల్లో కూడా వారి గానం తెలంగాణ ఉద్యమ భావజాలంతో, ప్రజా పోరాటాలతో ఎంతగా ముడిపడి ఉన్నదో కనిపిస్తుంది. పాటను రాసిన వారు  ఒక వైపు, దానికి ప్రాణం పోసిన గళం మరోవైపు ఉన్నప్పటికీ, ఆ రెండు కలిసినప్పుడు అది ఒక ఉద్యమ భాషగా రూపుదిద్దుకుంది.
తెలంగాణ చరిత్రలో పాటకు ఉన్న స్థానం ప్రత్యేకమైనది. అక్షరాలు చేరని చోట పాట చేరింది. పుస్తకాలు చదవలేని ప్రజల మధ్య పాట చరిత్రను చెప్పింది. సభలకు రాలేని జనాన్ని పాట కదిలించింది. బాధను వ్యక్తం చేయలేని వారి తరఫున పాట మాట్లాడింది. అందుకే తెలంగాణ ఉద్యమాల చరిత్రను పాటల చరిత్ర నుంచి వేరు చేసి చూడలేం. విమలక్క ఆ ప్రజా గాన సంప్రదాయానికి ఒక శక్తివంతమైన ప్రతినిధిగా నిలిచారు. ఆమె గళంలో వినిపించిన పాటకు డప్పు తాళం మాత్రమే కాదు.. ప్రజల గుండె చప్పుడు కూడా ఉంది.
ఆమె పాటలో పల్లె ఉంది. కూలీ ఉంది. మహిళ ఉంది. బహుజన జీవితం ఉంది. అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు ఉంది. సమానత్వం కోసం ఆరాటం ఉంది. తెలంగాణ నేల పట్ల ప్రేమ ఉంది. స్వేచ్ఛ పట్ల ఆకాంక్ష ఉంది. అందుకే ఆమె పాటను ఒకే రాజకీయ సందర్భానికి పరిమితం చేయడం సాధ్యం కాదు. ఒక ఉద్యమం ముగిసిన తర్వాత పాట కూడా ముగిసిపోవాలి అన్నది ఆమె ప్రయాణం చెప్పే సత్యం కాదు. ప్రజల జీవితాల్లో అసమానతలు ఉన్నంతకాలం, సామాజిక అన్యాయం ఉన్నంతకాలం, అణచివేత ఉన్నంతకాలం ప్రజా పాటకు అవసరం ఉంటుంది.
ఇక్కడే విమలక్క ప్రస్థానం ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంటుంది. కాలం మారింది. రాజకీయ పరిస్థితులు మారాయి. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడింది. పాలకులు మారారు. ప్రభుత్వాలు మారాయి. కానీ సామాజిక అసమానతలు పూర్తిగా తొలగిపోయాయా? బహుజన వర్గాలకు సమాన అవకాశాలు అందుతున్నాయా? గ్రామీణ పేదరికం, నిరుద్యోగం, భూమి సమస్యలు, విద్యా–వైద్య రంగాల్లో అసమానతలు, మహిళలపై వివక్ష, కుల ఆధారిత ఆధిపత్యం పూర్తిగా అంతరించిపోయాయా? అనే ప్రశ్నలు ఇంకా మన ముందే ఉన్నాయి. అందువల్ల ప్రజా గానం కూడా తన బాధ్యతను కోల్పోలేదు.
విమలక్క పాటలోని బలం ఇక్కడే ఉంది. అది కేవలం గతాన్ని గుర్తు చేయదు.. వర్తమానాన్ని ప్రశ్నిస్తుంది. కేవలం బాధను వ్యక్తం చేయదు.. పోరాటానికి పిలుపునిస్తుంది. కేవలం కన్నీటిని చూపించదు.. ముందడుగు వేయడానికి ధైర్యం ఇస్తుంది. ఒక మంచి ప్రజా గాయకుడి గొంతు ప్రజల బాధను తన బాధగా స్వీకరించాలి. ప్రజల ఆశను తన ఆశగా మలచుకోవాలి. విమలక్క గాన ప్రస్థానం అలాంటి బాధ్యతాయుతమైన ప్రజా సాంస్కృతిక ప్రయాణానికి ప్రతీకగా నిలిచింది. సమానత్వ సాధన దాకా సజీవంగా ఉంటుంది.

ప్రజా ఉద్యమాల్లో కళాకారుడి పాత్రను మన సమాజం తరచుగా తక్కువగా అంచనా వేస్తుంది. కానీ చరిత్ర చెబుతున్నది వేరే విషయం. ఒక కవిత వేల మందిని కదిలించగలదు. ఒక పాట ఒక గ్రామాన్ని మేల్కొలపగలదు. ఒక గళం భయంతో మూగబోయిన సమాజానికి ధైర్యం ఇవ్వగలదు. అందుకే సాంస్కృతిక పోరాటం కూడా సామాజిక మార్పులో అంతర్భాగమే. ఈ దృక్పథంలో విమలక్క ప్రస్థానం ఒక గాయని ప్రస్థానం మాత్రమే కాదు.. ప్రజా సాంస్కృతిక ఉద్యమ చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన ప్రజా ఉద్యమ అధ్యాయం.
బహుజనుల జీవితం నుంచి పుట్టిన కళను బహుజనుల విముక్తి కోసం వినియోగించడమే ఆమె ప్రత్యేకత. తరతరాలుగా ఆధిపత్య సంస్కృతులు తమ కథలను గొప్పగా చెప్పుకున్నప్పుడు, అట్టడుగు వర్గాల జీవితాలు, వారి శ్రమ, వారి కళ, వారి చరిత్ర పక్కకు నెట్టబడినప్పుడు ప్రజా పాట ఒక ప్రత్యామ్నాయ చరిత్రను నిర్మిస్తుంది. ఆ చరిత్రలో కూలీ చేతి చెమటకు విలువ ఉంటుంది. రైతు కష్టానికి గౌరవం ఉంటుంది. మహిళ స్వరానికి స్థానం ఉంటుంది. బహుజనుల ఆత్మగౌరవానికి ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. అందుకే విమలక్కను ‘బహుజన గాన కోకిల’గా అభివర్ణించడం ఒక అభిమాన సంబోధన మాత్రమే కాదు.. ఆమె గాన దిశను ప్రతిబింబించే మాట.
ఐదు దశాబ్దాల ప్రయాణం అంటే సాధారణ కాలవ్యవధి కాదు. ఒక మనిషి జీవితంలో యాభై సంవత్సరాలు అంటే అనేక తరాల మార్పును కళ్లారా చూడటం. ఉద్యమాల ఉధృతి , నిర్బంధాలు, ఆశలు, నిరాశలు, విజయాలు, వైఫల్యాలు అన్నింటినీ దాటి నిలబడటం. ముఖ్యంగా ప్రజల పక్షాన నిలబడిన కళాకారుడికి ఈ ప్రయాణం మరింత కఠినమైనది. ఎందుకంటే ప్రజల పక్షాన ఉండటం అంటే అధికారానికి అనుకూలంగా ఉండటం కాదు. ప్రశ్నించాల్సినప్పుడు ప్రశ్నించడం. అన్యాయం కనిపించినప్పుడు గొంతెత్తడం. ప్రజల బాధ వినిపించనప్పుడు దాన్ని పాటగా మార్చడం.
అందుకే విమలక్క గళం తరతరాలకు స్ఫూర్తి. ఆమె పాట ప్రజా పోరాటాలకు ఊపిరి. ఆమె ప్రస్థానం ఉద్యమ చరిత్రకు ఒక చిరునామా. ఒక తరం ఆమె పాటలు విని ఉద్యమాల్లోకి వచ్చి ఉండవచ్చు. మరో తరం ఆమె గానాన్ని విని తమ హక్కుల గురించి ఆలోచించి ఉండవచ్చు. ఇంకో తరం ఆమె ప్రస్థానాన్ని చూసి కళను ప్రజల కోసం ఎలా ఉపయోగించాలో నేర్చుకోవచ్చు. ఇదే ఒక కళాకారుడి అసలైన వారసత్వం.
ఇప్పటి తరానికి విమలక్క ప్రస్థానం మరో ముఖ్యమైన సందేశాన్ని ఇస్తుంది. సోషల్ మీడియా యుగంలో పాటలు క్షణాల్లో వైరల్ అవుతున్నాయి. కానీ వైరల్ కావడం, చరిత్రలో నిలవడం రెండూ ఒకటి కాదు. ఒక పాటకు ప్రజల జీవితాలతో సంబంధం ఉండాలి. ఒక గళానికి ప్రజల బాధతో అనుబంధం ఉండాలి. ఒక కళాకారుడి ప్రయాణానికి విలువలు ఉండాలి. అప్పుడే ఆ పాట కాలాన్ని దాటి నిలుస్తుంది. విమలక్క గాన ప్రస్థానం అలాంటి విలువలతో కూడిన ప్రజా కళకు ఒక ఉదాహరణ.
ఈ సందర్భంగా ఆమెను అభినందించడం అంటే కేవలం ‘50వ ప్రస్థాన శుభాకాంక్షలు’ చెప్పడం కాదు. ప్రజల కోసం పాడిన ప్రతి పాటకు, అణచివేతను ప్రశ్నించిన ప్రతి స్వరానికి, సమానత్వం కోసం వేసిన ప్రతి అడుగుకు సెల్యూట్ చేయడం. తండ్రి బండ్రు నర్సింలు అందించిన పోరాట స్ఫూర్తిని గుండెల్లో దాచుకుని, అమర్ అన్న పాటల వారసత్వాన్ని కొనసాగిస్తూ, తన గళాన్ని ప్రజల గుండెల్లోకి చేర్చిన విమలక్కకు ఈ ఘనత నిజంగా ఒక ప్రజా అభినందన.
ప్రజా ఉద్యమాలు ఎప్పటికీ ఒక వ్యక్తితో మొదలై ఒక వ్యక్తితో ముగియవు. అవి తరతరాలకు సంక్రమించే చైతన్య ప్రవాహాలు. అదే విధంగా ప్రజా పాట కూడా ఒక గొంతుతో మొదలై వేల గొంతుల్లో కొనసాగుతుంది. విమలక్క గళం కూడా అలా కొనసాగాలి. ఆమె పాట కొత్త తరాలకు చేరాలి. ఆమె పోరాట స్ఫూర్తి యువతలో చైతన్యాన్ని నింపాలి. బహుజనుల ఆత్మగౌరవం, సమానత్వం, సామాజిక న్యాయం కోసం ఆమె గానం మరింత బలంగా వినిపించాలి.ఆమె నడిపించిన అరుణోదయకు బలం ఇవ్వాలి, 
నేల తల్లి విముక్తి కోసం పుట్టిన పాట మరింత దూరం వినిపించాలి. ప్రజల కోసం వినిపించిన గళం మరింత బలంగా మారాలి. విముక్తి కోసం పడిన అడుగు మరిన్ని అడుగులకు దారి చూపాలి. బహుజనుల కోసం సాగిన పోరాటం మరిన్ని తరాలకు స్ఫూర్తి కావాలి.  ఇదే విమలక్కకు మనసారా అందించగల హృదయపూర్వక శుభాకాంక్ష.మా బహుజన గాన కోకిల విమలక్కకు హృదయపూర్వక 50వ ప్రస్థాన శుభాకాంక్షలు. మీ గళం తరతరాలకు స్ఫూర్తిగా నిలవాలి. మీ పాట ప్రజా పోరాటాలకు ఊపిరిగా కొనసాగాలి. మీ అడుగులు సామాజిక న్యాయం వైపు మరిన్ని తరాలను నడిపించాలి. మీ ప్రస్థానం ప్రజా ఉద్యమాల చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలవాలి. మీరు సెప్టెంబర్ 26 ఉదయం నుంచి 28 మధ్యాహ్నం వరకు ఏకధాటిగా సాగిస్తున్న 50 గంటల ప్రజా కళా జాతర విజయవంతం కావాలని ఆశిస్తున్నాను.